Waarneming en oordeel in GC: hoe neem je waar zonder te oordelen?

Je loopt de keuken in en de afwas staat nog in de gootsteen. Voordat je adem hebt gehaald, verschijnt er een zin in je hoofd: "Jij helpt nooit." Het voelt als een gewoon feit. In Geweldloze Communicatie (GC) noemen we dit een oordeel, en als je leert onderscheiden wat je werkelijk ziet, ontstaat er een ander soort gesprek.

Wat is een waarneming in GC?

Een waarneming is wat je kunt zien of horen, beschreven zonder er betekenis aan toe te voegen. Het is de eerste van de vier stappen van GC, en het geeft de ander iets waar die gemakkelijk mee kan instemmen.

"Er staan drie borden en twee pannen in de gootsteen" is een waarneming. "Jij helpt nooit" is een oordeel, want het bevat een conclusie over de persoon en over elke dag uit het verleden. Waarnemingen houden ons in het gedeelde nu, en dat is een warme en ruime plek om te beginnen.

Wat is het verschil tussen een waarneming en een oordeel?

Een waarneming is concreet en te controleren. Een oordeel is een mening, een etiket of een generalisatie en komt vaak met woorden als altijd, nooit, lui, onbeleefd of egoïstisch.

Denk aan "je bent altijd te laat" naast "je kwam vandaag om negen uur, en we hadden half negen afgesproken". De tweede zin noemt een dag, een tijd en een afspraak. De eerste zin bevat een heel beeld van wie iemand is. De meesten van ons praten de hele dag in oordelen, simpelweg omdat dat de taal is waarmee we zijn opgegroeid. GC biedt een andere manier van spreken, stap voor stap.

Hoe helpt de camerasproef je?

Vraag jezelf: zou een camera dit hebben kunnen opnemen? Een camera legt vast dat iemand om negen uur door een deur loopt. Ze kan geen "te laat", "onattent" of "respectloos" vastleggen, want dat zijn betekenissen die we zelf toevoegen.

De camerasproef is een vriendelijk hulpmiddeltje dat je altijd kunt gebruiken. Slaagt een zin, dan heb je waarschijnlijk een waarneming gevonden. Slaagt hij niet, dan heb je een uitnodiging gevonden om iets beter te kijken: wat zag of hoorde ik eigenlijk? Vaak is één concreet detail, een tijd, een aantal of een citaat, genoeg om de zin om te draaien.

Wat zijn voorbeelden uit het dagelijks leven?

Hier een paar, met links het oordeel en rechts een mogelijke waarneming.

• "Jij luistert nooit" wordt "Terwijl ik praatte, keek je twee keer op je telefoon."
• "Die vergadering was een zootje" wordt "De vergadering liep dertig minuten uit en we kwamen niet toe aan het derde punt."
• "Zij is zo lui" wordt "Ik zie het rapport sinds dinsdag op haar bureau liggen."
• "Je bent altijd te laat" wordt "Je kwam vandaag om negen uur."

Merk op hoe rustig de tweede versies klinken. Ze hebben minder lading, dus de ander kan ze horen zonder zich te hoeven verdedigen. Dat geeft ruimte voor de volgende stappen: wat ik voel, wat ik nodig heb en wat ik graag zou willen vragen.

Moeten we onze meningen opgeven?

Helemaal niet. Meningen en oordelen horen bij mens zijn en wijzen vaak naar iets wat voor ons belangrijk is. In GC houden we ze gewoon losjes vast en zoeken we naar de behoefte erachter. Achter "jij helpt nooit" zit misschien een behoefte aan steun of aan samen zorgen.

Je kunt een waarneming ook combineren met je gevoelens. "Als ik na een lange dag de vaat in de gootsteen zie, voel ik me moe en een beetje ontmoedigd, want ik zou graag wat steun thuis hebben." Meer over dat middelste stuk vind je in gevoelens en gedachten in GC. Beginnen met wat je ziet geeft je woorden een zachte landing.

Wat is een korte oefening voor deze week?

Kies elke dag één situatie die je een beetje stoorde. Schrijf de zin op die je als eerste dacht en herschrijf hem dan zoals een camera hem zou beschrijven. Noem een dag, een tijd of een aantal waar dat kan.

Na een paar dagen hoor je oordelen misschien overal: in gewone gesprekken, in het nieuws en in je eigen hoofd. Je kunt erom glimlachen en ze rustig vertalen. Het is een vaardigheid die groeit met oefenen, en elke poging telt.

Wil je samen oefenen? Precies dit doen we in de Level 1 Foundation cursus. Je bent ook welkom om te beginnen met de gratis introworkshop van twee uur, of om te kijken op Start hier voor een rustig eerste overzicht.